Pegida Nederland op zoek naar momentum

Posted on 07 september 2017

Op zondag 11 oktober 2015 maakte Nederland, middels een staande demonstratie in Utrecht, kennis met het uit Duitsland overgewaaide fenomeen ‘Pegida’. Pegida staat in het Duits voor ‘Patriottische Europaer Gegen der Islamiserung des Abondlandes’.  De term ‘islamisering’ kennen we natuurlijk van PVV-voorman Geert Wilders en lijkt inmiddels een ingeburgerd woord, ook op de ministeries in Nederland. In Duitsland lag dit anders en was het gebruik van dit woord voorbehouden aan de uiterste rechterflank van het politieke spectrum. De schok was dan ook groot, en werkt nog steeds door. Nadat de eerste demonstratie van Pegida (belangrijkste thema: wapenleveranties aan de Koerdische PKK voor hun strijd tegen Islamitische Staat in Irak en Syrië) in oktober 2014 160 mensen trok, werden dat er in Dresden elke maandagavond duizenden, soms zelfs twintigduizend, waar ontevreden burgers zich keerden tegen migranten, asielzoekers, multicultureel beleid, de Europese Unie en het Duitse establishment in het algemeen.

 

Pegida (‘Wir Sind Das Volk’, de leus die beroemd werd door de Oost-Duitse demonstranten voorafgaand aan de val van de muur in 1989) was geboren en er ontsproten al snel overal in Duitsland lokale ‘pegida’s’ met namen als ‘Bargida’ (Berlijn), ‘Legida’ (Leipzig), ‘Kogida’ (Keulen) etc. Groepen van de German Defence League en uit de Identitaire beweging, en ook van de politieke partij Alternative fur Deutschland (AfD) sluiten zich aan helpen mee met de organisatie. In het begin waren er ook duidelijke verbanden met HoGeSa (Hooligans Gegen Salafisten), een samenwerkingsverband van extreemrechtse hooligans, neonazi’s, de Duitse band Kategorie C en anderen die met gewelddadige demonstraties, met als enige thema ‘anti-buitenlander’ van zich lieten horen. Vlak na de eerste Pegida-demonstraties liet HoGeSa in Keulen voor het eerst van zich horen. Vijfduizend van hen trokken vernielingen plegend door de binnenstad en vallen ‘buitenlandse’ winkels aan. HoGeSa zou je als gewelddadige offspring van Pegida kunnen zien, maar heeft minder mobiliserende werking dan Pegida.

 

Tegenstanders van Pegida laten zich uiteraard ook horen, van het maatschappelijk middenveld (vakbonden, kerken, moskeeën, linkse politieke partijen) tot aan radicale antifascisten, die zich met name keren tegen de aanwezigheid van hardcore neonazi’s in de Pegida-demonstraties.

Poster tegen Pegida

Vrijwel elk weekend zijn er op meerdere plaatsen in Duitsland Pegida-marsen en blokkades van tegenstanders en antiracistische manifestaties. En het lijkt niet minder te worden: zo waren er alleen al op 4 januari dit jaar Pegida-marsen in Berlijn, Kassel, Chemnitz, Dresden en Duisburg.

 

Inmiddels is Pegida een exportartikel geworden en zie je ‘bewegingen’ of ‘organisaties’ onder die naam ontstaan in Vlaanderen, Oostenrijk, Tsjechië, Polen, Hongarije, Zweden, Noorwegen, Finland, Estland, Denemarken, Spanje, Zwitserland en Groot-Brittannië.  Men manifesteert zich op Facebook, niet in officieel verenigingsverband of als een partij, en heeft contacten met het Vlaams Belang, het Franse Front National, het Britse UKIP en bijvoorbeeld de Italiaanse Lega Nord. Uiteraard draaien die afdelingen met wisselend succes. Op 6 februari 2016 organiseren ze de ‘Dag van de Europese Patriot’ met demonstraties in verschillende (hoofd)steden in Europa.

 

En in Nederland dus. Maar hoe gaat dat nu inmiddels hier? De afgelopen jaren hebben Nederlandse rechtsextremisten al vaker geprobeerd succesvolle concepten uit het buitenland in Nederland te introduceren. Denk aan Stop Islamisation of Europe (SIOE), Blood & Honour, toentertijd The Dutch Defense League (DDL), Autonome Nationalisten of ID-verzet.  Door onderlinge ideologische verschillen, ruzies en vooral door druk vanuit de samenleving (al dan niet aangejaagd door antifascisten) zijn dit allemaal min of meer marginale clubjes gebleven of helemaal verdwenen. Kan Pegida dit doorbreken is de centrale vraag? Kan Pegida de verschillende bloedgroepen binnen het extreemrechtse Nederlandse spectrum wel verenigen? En een net imago behouden om zo door te groeien tot een (politieke) factor van belang?

 

Aan zelfvertrouwen in ieder geval geen gebrek bij de organisatoren Edwin Wagensveld en Raffie Chohan. Zij distantiëren zich van extreemrechts en verbieden racistische leuzen en symboliek op hun demonstraties. Verder zijn ze tegen van alles (TTIP, EU), maar werken dat verder niet uit. Hun anti-islamagenda is zoals die van de PVV en Wilders: Boerkaverbod, paspoorten afpakken van radicaliserende moslims, moskeeën waar haat gepredikt wordt sluiten, hoofddoekjes uit de scholen en gemeente-instellingen. Op hun Facebookpagina’s worden dan ook vooral deze onderwerpen besproken, met de gebruikelijke haat tegen links, tegen de multiculturele samenleving en met oproepen tot geweld tegen moskeeën en asielzoekerscentra en de meest vuige racistische praatjes, die helaas in het Nederland anno 2016 zo gewoon lijken te zijn. De moderator heeft zijn handen vol om op dat soort berichten op de Pegida-pagina’s te reageren dat dit toch niet handig is. Om het vervolgens te laten staan.

 

Is die Wagensveld een verbindend persoon? Woonachtig in Duitsland en betrokken (o.a. als spreker) bij de Pegida-organisatie in Dresden, haalde hij op 13 april 2015 Geert Wilders naar Dresden, nadat Wagensveld zelf eerder al een welkomstboodschap van de PVV-leider had voorgelezen. Toch blijft Wagensveld zeggen dat hij geen contact heeft met Wilders als het gaat om het uitbouwen van Pegida in Nederland. Wagensveld relde ook mee op de tweede HoGeSa-demonstatie in Hannover in 2015 en zou volgens Duitse antifascistische onderzoekers moderator van het HoGeSa-forum zijn en zelfs een journalist van de Telegraaf weet te melden dat Wagensveld hen mailde vanaf een HoGeSa-adres. Niet echt niet-radicaal dus, zoals hij zichzelf graag profileert, en actief in het milieu van tot grof geweld bereid zijnde Duitse neonazi’s. Overigens zijn er ook Nederlandse neonazi’s op deze knokdemonstraties van HoGeSa aanwezig.

 

De aanmelder van de meeste Pegida-demonstraties in Nederland, waarover straks meer, is Raffie Chohan, die samen met haar man Maarten Hoekwater de ‘Dutch Defence League’ bestiert. Zij keren zich simpelweg tegen ‘de EU, Islamisering en Sharia in Nederland’. Hun eerste demonstratie is in mei 2015 in Rotterdam, waar zo’n 50 lui op afkomen, voornamelijk uit het rechtsextremistische en neonazistische spectrum. Hier ook niet de gewenste verbreding, wat hen er niet van weerhoudt op dezelfde voet verder te gaan.

 

Demonstranten Pegida in park Utrecht, november 2015

Uiteindelijk is dan daar 11 oktober 2015, waar Pegida zich voor het eerst in Nederland aan de buitenwereld zal laten zien. Veel media-aandacht in de weken voorafgaand, ook al door verschillende groepen tegenstanders die onthullingen doen over de organisatoren en hun standpunten en allerlei acties aankondigen. Een bijeenkomst in een kerk onder het motto ‘Vluchtelingen welkom’, een manifestatie van de Internationale Socialisten op het Janskerkhof in Utrecht en verschillende actie-aankondigingen van BlockPegida en LaatZeNietLopen. Op die zondag, een wat vreemde demonstratiedag in Nederland, kwam er een bonte verzameling van zo’n 200 mensen af op de manifestatie op het Utrechtse Vredenburg. Veel Duitsers en dito vlaggen, die met Wagensveld meekwamen. Zij brachten het podiumpje en de geluidsinstallatie mee en Pegida-oprichter Lutz Bachmann (inderdaad, die van dat relletje om zijn Hitlersnor op zijn Facebookpagina) heette de aanwezigen in het Duits welkom. Een surrealistische situatie.

 

Dat wordt versterkt door de aanwezigheid van een flinke groep hooligans, die enkel geïnteresseerd zijn in een knokpartij met tegenstanders van Pegida. Toen demonstrerende antifascisten door de politie op afstand werden gedreven, keerden ook de hooligans Pegida de rug toe. Wat er overbleef waren een aantal figuren van Voorpost, ook uit Vlaanderen, ID-Verzet, de Nederlandse Volks-Unie (NVU), wat loslopende neonazi’s en zelfs wat oudgedienden van de lang geleden ter ziele gegane CentrumDemocraten. Het handjevol bezorgde, boze burgers waar Pegida in tientallen op had gehoopt, verzoop in het geweld, de rookbommen en de radicale leuzen. De berichtgeving achteraf werd ook gedomineerd door de confrontatie met antifascisten en de rellerige sfeer en, niet te vergeten, de haatzaaispeech van demonstratie-aanmelder Chohan. Zij had het over ‘de massieve inteelt in de islamitische cultuur’, die ‘de oorzaak zou zijn van de ‘beperkte sociale vaardigheden van moslims, beperkt leervermogen en onvermogen om aan de eisen van de arbeidsmarkt te voldoen’. Het Openbaar Ministerie besloot in november om haar voor deze praatjes te vervolgen.

 

Maar Wagensveld was niet tevreden. Niet vanwege de opkomst van ongeveer alle rechtsextremistische splinters, nee, daar distantieerde hij zich niet van. Hij had zo graag willen marcheren door het centrum van Utrecht en vond het schandalig dat tegenstanders zo dichtbij zijn manifestatie hadden kunnen komen. Dus, opnieuw een demonstratie in Utrecht aangevraagd, nu voor 8 november, alweer een zondag. Maar wederom verbiedt de burgemeester een mars en zet Pegida in een park buiten het centrum neer. Ongeveer 100 lui van extreemrechts staan in een onrustige sfeer, waarbij arrestaties vallen, te koukleumen en worden na een klein uur door de politie in stadsbussen teruggebracht naar het station. Wederom geen verbreding, maar een halve noodtoestand in de stad. Geen aantrekkelijk beeld voor potentiele medestanders.

 

Wagensveld lijkt de buik vol te hebben van Utrecht en verlegt de focus naar Rotterdam, waar hij echter op 29 november weer niet mag demonstreren. Met stadsbussen wordt zijn aanhang (ongeveer 50 mensen, zelfde pluimage) naar de manifestatieplek vervoerd. Er worden een dikke dertig tegendemonstranten (of ‘herkenbare’ antifascisten) opgepakt. Dat nieuws overheerst later. Direct kondigt Wagensveld een nieuwe demonstratie in Rotterdam aan en op 19 december staat hij op een kade in Rotterdam, volkomen afgesloten van de buitenwereld. Er mag op de kade op en neer gemarcheerd worden, tussen de politiebussen, ME-bussen en politieboten te water. Philip Dewinter van het Vlaams Belang houdt een opruiende speech, dat hem ook in de kijker van het Openbaar Ministerie manoeuvreert. Dewinter vergelijkt de Koran met een ‘militair handboek’ en een ‘license to kill ongelovigen’. Dat had hij op een Pegida-bijeenkomst in Dresden ook al eens gezegd en ook in Duitsland bekijkt het OM die woorden op strafbaarheid.

Edwin Wagensveld (rechts) en Stephen Yaxley-Lennon (spreker uit GB, voormalig EDL), Utrecht, 11 oktober 2015

Pegida trekt verder het land in en doet op 17 januari Apeldoorn aan, waar wel gemarcheerd mag worden. De opkomst is stukken hoger dan de afgelopen drie keer en er lopen tussen de 150 en 200 mensen mee. Eén demonstrant van Pegida wordt gearresteerd omdat hij een persfotografe slaat. Er is deze keer een groep van de relatief nieuwe extreemrechtse groep ‘Demonstranten Tegen Gemeenten’ (DTG) aanwezig, waar veel bekenden uit het sientje elkaar hebben gevonden. Er klinken veel radicale leuzen tegen asielzoekers en de islam en de leus ‘Eigen Volk Eerst’ is allang geen taboe meer. Bewoners van Apeldoorn, waaronder veel jongeren, lieten luid en duidelijk niet gediend te zijn van de racisten in hun straten. Meerdere bewoners hadden posters tegen Pegida achter hun raam hangen en er was een initiatief van leden van politieke partijen om de straat achter de demonstranten schoon te vegen. De politie had haar handen vol om antifascisten weg te houden van de demonstratieroute van Pegida.

 

De grote klapper voor Pegida moet de al eerder genoemde ‘Dag van de Europese Patriot’ worden, op 6 februari in Amsterdam. (Wilders spreekt nu overigens van een ‘Patriottische Lente’ die over Europa waart). Op 23 januari kwamen in Tsjechië vertegenwoordigers van 15 Pegida-organisaties uit Europa bij elkaar voor het tekenen van een verklaring en om de gezamenlijke actiedag af te stemmen. In onder andere Warschau, Birmingham, Tallin, Praag, Bratislava en dus Amsterdam gaat er gedemonstreerd worden.

 

Ondertussen heeft Pegida alweer een demonstratie eind februari in Almere aangekondigd en ook een terugkeer naar Utrecht. Nieuw zijn de recent opgedoken berichten dat er een soort militie is opgericht, de Dutch Self Defense Army (DSDA), die zich wil verdedigen tegen het in hun ogen oprukkende islamextremisme. DSDA wil als ordedienst optreden bij de demonstratie van Pegida in Amsterdam en (ongewapend) als burgerwacht gaan patrouilleren bij uitgaansgelegenheden en bij evenementen als carnaval. Hoe dat zich zal ontwikkelen is nog even aanzien.

 

Hoe dan ook, de voorlopige conclusie is dat het Pegida niet of nauwelijks is gelukt om het potentieel aan boze mensen in Nederland, de PVV-stemmer, de straat op te krijgen. Dat ze het nu in Almere proberen, waar de PVV de grootste partij is, maar niet bestuurd, duidt wellicht op een koerswijziging. Pegida opereert voorlopig op PVV-wijze: via de media mobiliseren, je kunt geen lid worden, er wordt nauwelijks een poster geplakt of pamflet uitgedeeld, je hebt geen inspraak en je moet opdraven (bij demonstratie of stembus) als de leiding daartoe oproept.

 

Dat de aanhang vooral bestaat uit rechtsextremisten en neonazi’s van allerlei pluimage vergroot de kans op saamhorigheid en eenheid niet, integendeel. Vaak zijn de groepen het onderling niet eens en ook nog afsplitsingen van elkaar, willen ze zich graag zelf profileren met eigen propaganda en zijn ze sterk gericht op antiracistische tegenstanders. Dat kan je amper een gezonde bijdrage aan de demonstratie noemen en al helemaal geen versterking van de organisatie. Alhoewel Voorpost nu wel een aantal keer het podium en de geluidsinstallatie voor Pegida regelde. Toch ziet dit gekrakeel er  allemaal niet aantrekkelijk uit voor een buitenstaander met sympathie voor de boodschap van Pegida.

De acties van groepen als Anti-fascistische Actie (AFA) en LaatZeNietLopen (www.laatzenietlopen.nl) zijn hierin ook erg belangrijk. Zij hebben zich wat betreft Pegida tot doel gesteld de ruimte voor hen, letterlijk en figuurlijk, in media en op straat, zo klein mogelijk te houden. Dit doen zij door in de aanloop naar zo’n demonstratie allerlei mediagenieke acties te doen, persberichten met onthullingen te posten op social media, posters en pamfletten te verspreiden, info-avonden te houden en, als er een route of buurt bekend is, langs de route posters en fluitjes uit te delen. Op de dag zelf worden mensen via allerlei kanalen op de hoogte gehouden van de laatste ontwikkelingen en worden er gastoeters en protestborden uitgedeeld. Ook zijn er die dag perswoordvoerders actief om een tegenverhaal te vertellen aan de aanwezige media. Mochten er arrestaties vallen, dan is er nazorg.

 

Tot slot: het lijkt erop alsof Pegida en de PVV wel wat van elkaar weghebben, maar het is toch een andere bloedgroep. De PVV heeft Pegida sowieso niet nodig en werkt samen met heel andere groepen (die wellicht op hun beurt wel weer samenwerken met Pegida’s in hun land). Zo was er eind januari in het Europees Parlement in Brussel de eerste jaarvergadering van de anti-EU-fractie waar de PVV ook inzit. De anti-Europese fractie, ‘Europa van Naties en Vrijheid’, werd in juni vorig jaar opgericht. Behalve de PVV en het Front National zitten ook het Oostenrijkste FPÖ, de Lega Nord, het Vlaams Belang en het Poolse Congres voor Nieuw Rechts (KNP) erin. Wilders zei op die bijeenkomst dat als zijn partij de grootste wordt bij de volgende verkiezingen in Nederland en hij niet aan de macht komt, dat er dan een opstand, een revolte in zijn eigen woorden, zal uitbreken. Dit is niet de eerste keer dat Wilders met een burgeroorlog dreigt (of ertoe oproept?), maar het zal Pegida als muziek in de oren klinken.

 

+++Kader+++

Op zaterdag 6 februari organiseerden de verschillende Pegida-afdelingen in Europa de ‘Dag van de Europese Patriot’. In de ‘geboortestad’ van Pegida in Dresden gingen zo’n 7.000 aanhangers de straat op, in Amsterdam waren dat er zo’n 70. Pegida-Nederland moest, op last van de politie vanwege een verdacht pakketje bij de Stopera, zich verplaatsen naar een locatie waar zij belaagd werden door antifascisten en Ajax-supporters. Na een uur, zonder toespraken, droop Pegida in door de politie geregelde bussen af. Zoals gewoonlijk werd er direct een nieuwe demonstratie voor eind februari aangekondigd en ook de neonazistische Nederlandse Volks-Unie (NVU) lift mee en wil de tweede week van maart in Amsterdam gaan demonstreren. Overigens waren er honderden mensen op een antiracisme-bijeenkomst elders in Amsterdam.

Ook elders in Europa verliepen de Pegida-acties niet vlekkeloos: In Frankrijk werd een bijeenkomst in Calais verboden, maar kwamen er toch zo’n 150 lui opdagen, waaronder een voormalig generaal van het Franse vreemdelingenlegioen die een toespraak wilde houden. In Birmingham liep Pegida een stille tocht en werden in getal overtroffen door tegenstanders. In Dublin werd de eerste Pegida-manifestatie in de kiem gesmoord en honderden tegendemonstranten joegen de Pegida-aanhangers de winkels in. In Praag kreeg Pegida enkele duizenden demonstranten op de been (waarbij confrontaties met antifascisten uitbraken, waarbij duizenden mensen betrokken waren) en ook in Polen, Slowakije, Oostenrijk, Denemarken en Estland kreeg Pegida mensen (gemiddeld zo’n 100) op de been. In Finland en Zwitserland waren kleine manifestaties van Pegida, maar ook tegenprotesten.

+++Einde kader+++

 

 

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in Buiten de Orde 1, 2016

 

Comments are closed.